ЗАТ БАЯНДАУШЫ РЕТІНДЕ: К. БАЙЖАРАСОВАНЫҢ «КАЙРОСТЫ КҮТКЕНДЕ» РОМАНЫНДАҒЫ ЗАТТЫҚ ӘЛЕМНІҢ ЭПИСТЕМОЛОГИЯЛЫҚ ИНСТАНЦИЯ РЕТІНДЕГІ РӨЛІ

Аңдатпа

Кемен Байжарасованың «Кайросты күткенде» романы нарративтік құрылымның ерекше үлгісін танытады. Бұл шығармада баяндаушының сенімсіздігі моральдық немесе танымдық шектеулерден емес, бас кейіпкер санасының клиникалық тұрғыдан жіктелуінен туындайды. Кейіпкердің диссоциативті фуга күйі психиатр-дәрігер Индираның күнделігі мен @Asya_Tesey субтұлғасының блогы сияқты екі дербес нарративтік арнаны қалыптастырады. Алайда олардың әрқайсысы шындықтың тек бір бөлігін ғана қамти алады. Соған қарамастан екі дауыс та ішкі қисындылығын сақтап, оқырманға нанымды көрінеді. Екі адамдық баяндаушының да толықтай сенімсіздігі жағдайында эпистемологиялық тұрғыдан сенімді жалғыз куәгер қызметін заттық әлем атқарады. Зерттеуде қолданыстағы риторикалық және когнитивтік жіктемелер аясында қамтылмайтын жаңа құбылыс – клиникалық тұрғыдан уәжделген сенімсіздік ұғымы ұсынылады. Сонымен қатар объект арқылы фокализациялау тұжырымдамасы енгізіледі. Бұл – заттың оқиғаларды енжар болса да, ерекше мәртебеге ие тіркеуші ретінде көрінетін айрықша нарративтік режимі. Дәстүрлі фокализациядан айырмашылығы, мұнда объект қабылдамайды да, түсіндірмейді де, керісінше екі нарративтік арнаға бірдей тиесілі материалдық іздерді механикалық түрде тіркеп, олардың мағынасын уақыт өте келе жинақтап отырады.