БИЛИНГВАЛДЫ БІЛІМ БЕРУ ЖАҒДАЙЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ДИСКУРСИВТІК ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕГІ ЛИНГВОМӘДЕНИ КОММЕНТАРИЙ МОДЕЛІ

Аңдатпа

Мақалада билингвалды білім беру жағдайында оқушылардың дискурсивтік құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі қарастырылады, мұнда мәдени мағыналарды интерпретациялау және оларды сөйлеу тәжірибесінде жүзеге асыру қабілеті ерекше маңызға ие болады. Зерттеудің өзектілігі оқу материалын репродуктивті меңгеру формаларынан интерпретативтік ойлауды дамытатын өнімді сөйлеу әрекетіне көшу қажеттілігімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – мәдени концепттерді меңгеруден оларды интерпретативтік түсінуге және кейінгі жазбаша дискурстық жүзеге асыруға көшу құралы ретінде лингвомәдени комментарий моделінің тиімділігін теориялық тұрғыдан негіздеу және эксперименттік тексеру. Зерттеудің әдіснамалық негізін лингвомәдениеттану, когнитивтік лингвистика және дискурс теориясының қағидалары құрайды. Жұмыста лингвомәдени және дискурстық талдау әдістері, сондай-ақ педагогикалық эксперимент қолданылды. «Түсіну – интерпретация – аппликация» герменевтикалық спиралі логикасында жүзеге асырылатын және оқушылардың интерпретативтік біліктерін қалыптастыруды қамтамасыз ететін кезеңдер жүйесін қамтитын лингвомәдени комментарий моделі әзірленді. Қалыптастырушы эксперимент нәтижелері оң динамиканы көрсетеді: ақпаратты репродуктивті қайта жаңғыртудан интерпретативтік және өнімді сөйлеу әрекетіне көшу тіркелді. Сандық көрсеткіштер дискурстық құзыреттілік деңгейінің өскенін дәлелдейді (7-ден 15 балға дейін). Интерпретативтік және аксиологиялық компоненттерді енгізу байланысты, концептуалды тұтас және құндылыққа бағдарланған айтылымды қалыптастыруға ықпал ететіні анықталды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы мәдени концепттерді интерпретациялаудың алгоритмдендірілген моделін оқушылардың дискурстық құзыреттілігін дамыту құралы ретінде әзірлеуден көрінеді. Жұмыстың тәжірибелік маңызы ұсынылған модельді полимәдени білім беру ортасы жағдайындағы мектептегі оқыту жүйесіне енгізу мүмкіндігімен анықталады. Алынған нәтижелер анықталған өзгерістердің тұрақтылығын көрсетеді және ұсынылған әдістемелік модельді білім беру тәжірибесінде қолдану мүмкіндігін дәлелдейді.