МӘДЕНИ ТРАНСФЕР НӘТИЖЕСІНДЕ ОТAРЛЫҚ ЖӘНЕ ПОСТОТАРЛЫҚ ҚАЗАҚСТАН ӘДЕБИЕТІНДЕГІ ТРАНСМӘДЕНИЕТТІЛІК - Андрющенко, О.К.; Орынханова, Г.А. (Тіл және әдебиет: теориясы мен тәжірибесі, 2025)
Мақалада қазақтың орыстілді әдебиеті негізінде мәдени трансфер мәселесі зерттеледі. Ол Ресей мәдениетінің Қазақстан мәдениетіне отарлық және постотарлық ықпалының нәтижесі болып табылады. Г. Брандт пен У. Биттерлидің кезеңдеуіне сүйене отырып, қазақтың орыстілді ақыны Бақытжан Қанапияновтың шығармашылығы мысалында мәдени трансфердің әртүрлі кезеңдері қарастырылады. Оның поэзиясында мәдени трансфердің бірнеше үдерісінің нәтижелері байқалады. Донор мәдениеті мен реципиент мәдениетінің қақтығысы нәтижесінде ақынның шығармашылығында гибридті мәтіндер пайда болады. Олар орыс тілінде жазылғанымен, қазақ мәдениетінің бейнелілігін, поэтикалық дәстүрлерін сақтайды. Енгізу кезеңінде реципиент мәдениетінің негізгі құрылымдары эрозияға ұшырап, ақырында олардың бұзылуы орын алады. Осы кезеңдегі Қанапиянов шығармалары негізінен донор мәдениетінің элементтерін жеткізетін мономәдениетті болып табылады. Қанапияновтың кейбір шығармалары транcмәдениеттік сипаттағы гибридті мәтіндер болып табылады, яғни ақынның синкретті қазақ-орыс дүниетанымынан туындаған. Қанапияновтың басқа бірқатар шығармалары донор мәдениетіне еліктеудің нәтижесі болып табылады, онда ақынның көркемдік санасы қабылдаған орыс дүниетанымы көрініс табады. Мақалада сондай-ақ отарлық және постотарлық кезеңдегі мәдени трансфер үдерістерінің ықпалын бастан кешірген басқа да қазақстандық жазушылардың шығармашылығы қарастырылады.